Các mặt hàng công nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Nga chủ yếu là từ các doanh nghiệp FDI như Samsung, Intel....
TS Kinh tế Nguyễn Hồng Nga, ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM) trao đổi với Đất Việt xung quanh vấn đề đồng Rúp mất giá và tác động của nó tới ngoại thương hai nước Việt-Nga.
PV: - Nga vừa tuyên bố chặn được đà suy giảm của đồng Rúp bằng các biện pháp giải cứu khẩn cấp như bán dự trữ ngoại tệ, tăng lãi suất ngân hàng... Từ những biện pháp nói trên, có thể suy luận, đồng Rúp của Nga mất giá do nguyên nhân trực tiếp từ đâu: giá dầu giảm hay lệnh cấm vận của châu Âu khiến hàng hóa trên thị trường Nga khan hiếm? Xin ông phân tích cụ thể.
TS Nguyễn Hồng Nga: - Đồng tiền mất giá phần lớn là do quan hệ cung cầu về ngoại tệ, cung lớn hơn cầu về ngoại tệ. Các biện pháp của Ngân hàng Trung ương Nga có tác động là giảm cầu và tăng cung về đô la để ngăn chặn đồng Rúp mất giá.
 |
| TS Kinh tế Nguyễn Hồng Nga. Ảnh: ST |
Đồng Rúp của Nga mất giá theo quan điểm của tôi là do (i) Lệnh cấm vận của châu Âu và Mỹ dẫn đến dòng tiền đô la không những không đổ vào Nga mà ngược lại là đi ra khỏi Nga. (ii) Lệnh cấm vận của EU và Mỹ làm cho cung hàng hóa giảm do xuất khẩu giảm, điều này có hậu quả là giá hàng hóa tăng lên, lạm phát gia tăng, lòng tin vào đồng Rúp giảm, người dân sẽ mua đô la để cất giữ tài sản. (iii) Có thể chính phủ Nga nhân cơ hội này phá giá đồng tiền để kích thích sản xuất trong nước và xuất khẩu hàng hóa.
Theo tôi, giá dầu giảm ít tác động đến tỷ giá đồng Rúp vì có thời điểm giá dầu xuống 40 USD/thùng. Lúc đó tỷ giá hầu như không đổi. Hơn nữa tác động giá dầu giảm chỉ có ý nghĩa trong dài hạn. Việt Nam chúng ta cũng bị ảnh hưởng không nhỏ từ giá dầu giảm nhưng tỷ giá hầu như không có biến động.
PV: - Theo Tổng cục Hải quan, tính từ đầu năm đến hết tháng 10 năm 2014, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Nga các mặt hàng công nghiệp nhẹ và tiêu dùng, chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này, cụ thể như: điện thoại các loại & linh kiện; máy vi tính, sản phẩm điện tử & linh kiện; hàng thủy sản; hàng dệt may; giầy dép các loại; hàng rau quả; cà phê, hạt điều và hạt tiêu.
Chiếm tỷ trọng trên 85% kim ngạch nhập khẩu từ Nga, chủ yếu là những mặt hàng nhập khẩu thiết yếu, phục vụ sản xuất trong nước như: xăng dầu, phân bón, sắt thép & sản phẩm, máy móc thiết bị dụng cụ & phụ tùng, hàng thủy sản, than đá, cao su, các sản phẩm từ dầu mỏ, phôi thép, sắt thép thành phẩm và phân bón.
Nhìn vào cơ cấu xuất nhập khẩu Việt - Nga, liệu ông có thể phân tích việc đồng Rúp mất giá ảnh hưởng tới ngoại thương với Việt Nam ở mức độ như thế nào?
TS Nguyễn Hồng Nga: - Chắc chắn sự mất giá của đồng Rúp sẽ ảnh hưởng không tốt đến xuất khẩu của Việt Nam vào LB Nga vì hàng của Việt Nam tính bằng USD sẽ tăng theo đồng Rúp, trong khi thu nhập của người Nga không tăng mà còn giảm. Theo tôi, tính theo hiệu ứng tỷ giá thì kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào Nga có thể giảm từ 20 đến 30%.
PV: - Tuy nhiên, để trả đũa lệnh cấm vận, chính phủ Nga đã cấm nhập nông sản và hàng tiêu dùng từ các thành viên EU. Có ý kiến cho rằng, đây chính là cơ hội để hàng hoá của Việt Nam góp mặt nhiều hơn trên các kệ hàng trong siêu thị Nga. Ông có đồng tình với quan điểm này và vì sao?
TS Nguyễn Hồng Nga: - Chính xác, đây sẽ là cơ hội lớn để hàng nông sản và hàng tiêu dùng Việt Nam góp mặt nhiều hơn trong các siêu thị Nga. Trong số 5 tỷ euro mà EU mất do lệnh cấm nhập khẩu hàng nông sản, Việt Nam có thể chiếm lấy thị phần khoảng 10%, tức là tăng khoảng 500 triệu euro, nếu chúng ta tận dụng hiệu quả thời cơ này.
Cầu về sản phẩm nông sản và tiêu dùng của Nga sẽ có giảm đôi chút do thu nhập thực của người dân giảm. Tuy nhiên những hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam vào Nga đa phần là hàng hóa thiết yếu và phục vụ đầu vào sản xuất nên mức độ giảm của cầu là không đáng kể. Việc cấm hàng từ EU sẽ là tăng cầu về hàng hóa từ các nước và khu vực khác, trong đó có Việt Nam.
 |
| Các mặt hàng nông sản là thế mạnh của xuất khẩu Việt Nam. Ảnh minh họa: ST |
Thị trường Nga không khó tính như các thị trường EU và Mỹ, hơn nữa Việt kiều tại Nga không ít người kinh doanh nông sản vào Nga, cho nên chúng ta có thể kỳ vọng vào sự gia tăng xuất khẩu của Việt Nam vào Nga vì lý do cấm vận của Nga đối với hàng hóa từ EU. Tất nhiên không chỉ Việt Nam được hưởng lợi mà các nước khác ngoài EU cũng được hưởng lợi thế, trong đó có các nước ASEAN, nhất là Trung Quốc. Các nhà sản xuất Nga và các nước châu Âu ngoài EU cũng có lợi từ việc cấm vận này.
PV: - Theo ông, hiện những mặt hàng nào của Việt Nam có thể vào thị trường Nga? Và nếu Việt Nam không nắm bắt được cơ hội này, nguyên nhân là vì sao?
TS Nguyễn Hồng Nga: - Nếu tính mặt hàng thuần Việt thì chỉ có hàng nông, thủy hải sản của chúng ta là có sức cạnh tranh cao. Còn các mặt hàng công nghiệp chủ yếu là từ các doanh nghiệp FDI như Samsung, Intel.... Công nghiệp phụ trợ của Việt Nam yếu kém nên chủ yếu chúng ta làm công đoạn gia công, giá trị gia tăng không cao.
Đối với hàng nông sản thì cần phải đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, mẫu mã và bao bì phải đa dạng, nhất là giá thành phải cạnh tranh thì mới có thể gia tăng thị phần tiêu dùng tại Nga. Nếu chúng ta không nắm bắt được cơ hội trời cho này, thì nguyên nhân xuất phát từ chính bản thân chúng ta.
Việc chúng ta chậm đổi mới, cách thức tổ chức sản xuất và kinh doanh chưa sáng tạo và hiện đại, áp dụng công nghệ tiên tiến còn hạn chế. Việc xúc tiến thương mại còn chưa bài bản và mang tầm quốc gia. Các doanh nghiệp xuất khẩu chưa có uy tín cao, chưa có liên kết ngang và dọc giữa các nhà xuất khẩu. Việc đồng tiền của Việt Nam có tỷ giá hầu như là cố định cũng ảnh hưởng không nhỏ đến xuất khẩu hàng hóa và có lợi cho nhập khẩu vì năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thế giới là chưa cao, nhất là hàng điện tử.
Thành Luân
