Vụ gần nhất diễn ra hồi tháng 2, khi một kẻ buôn lậu rao bán một lượng lớn cesium và muốn tìm người mua từ tổ chức IS. Số lượng chất phóng xạ này có thể được dùng làm nguyên liệu chế tạo bom hạt nhân đơn giản gọi là bom bẩn. Lượng cesium của kẻ này đủ lớn để biến thành một trái bom hạt nhân có sức công phá mạnh hoặc làm nhiễm độc hạt nhân trên diện rộng.
Nhiều tổ chức tội phạm đang kiểm soát thị trường nguyên liệu hạt nhân ở Moldova, một nước nhỏ và nghèo, các nhà điều tra nhận định. Những cuộc điều tra của nhà chức trách châu Âu vẫn chưa khiến người ta hài lòng, bởi những kẻ chủ mưu không sa lưới, còn những kẻ mà cảnh sát bắt chỉ nhận mức án nhẹ. Đôi khi chúng chỉ ở trong tù một thời gian rất ngắn rồi quay lại với công việc cũ.
Lực lượng hành pháp và tư pháp Moldova cho phóng viên AP xem hồ sơ điều tra để giúp dư luận hiểu rõ mức độ nguy hiểm của thị trường chợ đen của nguyên liệu hạt nhân.
Họ nói việc Nga và phương Tây ngừng hợp tác sau khi khủng hoảng Ukraine nổ ra và Nga sáp nhập Crimea hồi tháng 3.2014, khiến việc điều tra hoạt động lấy cắp nguyên liệu hạt nhân của Nga trở nên khó hơn rất nhiều. Giới chức Moldova cũng không thể biết số lượng nguyên liệu hạt nhân mà bọn tội phạm tuồn vào chợ đen.
“Trong thời kỳ mà IS lộng hành, việc những kẻ buôn nguyên liệu bom nguyên tử kết nối với người mua là viễn cảnh đáng sợ”, Matthew Bunn, giáo sư của Đại học Harvard bình luận. Ông Bunn từng thực hiện một nghiên cứu bí mật về kho vũ khí hạt nhân của Nga theo yêu cầu của chính quyền Tổng thống Bill Clinton.
Từ vụ đầu tiên tại Moldova vào năm 2010 tới vụ mới nhất hồi tháng 2, một kịch bản liên tục tái diễn: Vì nôn nóng, lực lượng chức năng bắt nghi phạm trong giai đoạn đầu của giao dịch, tạo điều kiện để kẻ cầm đầu tẩu thoát cùng nguyên liệu. Thực trạng đó cho thấy chính quyền chưa thể kiểm soát thị trường chợ đen nguyên liệu hạt nhân.
Vụ án nghiêm trọng nhất bắt đầu từ mùa xuân năm 2011, với việc cảnh sát theo dõi tổ chức do Alexandr Agheenco, một người Nga, điều hành. Nhiều quan chức Moldova xác nhận một nhân vật trung gian làm việc cho Agheenco đã dàn xếp vụ bán uranium 235 (U-235) được làm giàu để chế bom nguyên tử và bản thiết kế để chế tạo bom bẩn.
Người mua là một gã đàn ông tới từ Sudan. Thời điểm đó, lượng uranium kể trên có giá trị tới 25 triệu USD. Tài liệu của tòa án và cảnh sát cho thấy, người ta phát hiện bản thiết kế trong nhà của gã môi giới.
Song, cũng như những vụ khác, trong vụ liên quan tới Agheeco, các nhà điều tra chỉ bắt được những phần tử trung gian sau khi chúng trao đổi tiền mặt và chất phóng xạ. Kẻ chủ mưu Agheenco đã tẩu thoát. Cảnh sát không thể xác định hắn còn nguyên liệu hạt nhân hay không. Đối tác của hắn, kẻ muốn hủy diệt nước Mỹ, cũng đã thoát khỏi trại giam.
Thiên Hà
