Xem thêm:
- Người biểu tình Hong Kong ăn mừng Mỹ thông qua đạo luật ủng hộ
- Thiên tài gốc Ấn Sundar Pichai vừa được giao trọng trách CEO công ty mẹ của Google.
1. Các câu lạc bộ trở thành những món hàng sinh lời cao – các ông chủ nước ngoài khai thác tối đa “con gà đẻ trứng vàng”.
Khi còn sở hữu đội bóng, Alan Sugar, cựu chủ tịch Tottenham Hotspur từng than thở: “Cảm giác như uống nước ép mận khi đang ăn quả sung”. Bất cứ khi nào có nhiều tiền hơn, Sugar lại phàn nàn, đơn giản bởi ông cảm thấy điều đó làm xáo trộn bảng lương cùng ngân sách chuyển nhượng CLB.
Trong 17 năm đầu tiên, giá trị bản quyền phát sóng Ngoại hạng Anh tăng vọt từ 50 triệu bảng ban đầu lên con số 800 triệu bảng. Tuy nhiên, đáng chú ý, lợi nhuận của các câu lạc bộ tại Premier League kiếm được ở mùa bóng 2008-2009 lại nhỏ hơn mùa giải 1996-1997. Càng kiếm được nhiều tiền hơn, tỉ lệ thuận với đó là các CLB ngày nay phải chi tiêu mạnh tay hơn để đảm bảo một suất ở lại với giải đấu.
Một báo cáo của UEFA cho thấy, hơn một nửa các CLB tại châu Âu đang thua lỗ – với hơn 20 % các CLB đang gặp rủi ro về tài chính. Cơ quan quyền lực nhất của bóng đá châu Âu quyết định ra tay. Vào một ngày mùa hè 2009, Luật Công bằng Tài chính ra đời, một bộ luật mà ở đó cho phép xử phạt các CLB dùng đòn bẩy tài chính quá năng lực tài chính thực tế của họ.
Một tác động sâu sắc đã diễn ra: Theo Deloitte, từ lợi nhuận chỉ 79 triệu bảng ở mùa 2008-2009, mùa giải cuối cùng trước khi FFP ra đời, 20 đội bóng Premier League chia sẻ miếng bánh lợi nhuận 867 triệu bảng vào mùa giải 2017-2018.
Sự gia tăng của tiền bản quyền truyền hình chính là sự kế thừa những gì diễn ra trước đó. Nhưng bằng cách buộc các CLB chi tiêu dựa trên những gì họ kiếm được, FFP đã giảm được tỷ lệ chi tiêu cho tiền lương trên doanh thu, từ 71% trong năm 2013 xuống chỉ còn 59%. Các ông chủ CLB cũng biết rõ, các đối thủ không thể chi tiêu vượt quá số tiền họ kiếm được để vượt mặt họ trên sân cỏ, và giờ đây họ sẽ nhận nhiều tiền hơn từ sự gia tăng bản quyền truyền hình.
“Nếu không có các quy định, tôi chắc rằng chúng ta vẫn sẽ liên tục được thấy những khoản bội chi,” Rob Wilson, chuyên gia tài chính đến từ ĐH Sheffield Hallam chia sẻ.
19 trong tổng số 20 CLB đang thi đấu tại Ngoại hạng Anh kiếm được lợi nhuận trong mùa 2017-2018, so với chỉ 11 CLB trong mùa 2011-2012. Khi lợi nhuận tăng vọt, cũng đồng nghĩa nỗi lo về những khoản nợ giảm mạnh. Mức nợ ròng mà các CLB tại Premier League phải gánh theo tỷ lệ tổng doanh thu của giải đấu đã giảm từ mức 167 % xuống chỉ còn 91 % kể từ năm 2009, Deloitte cho biết thêm.
Tất cả những điều trên là lý do vì sao các CLB Premier League hay Championship giờ đây trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết đối với những ông chủ muốn sử dụng các đội để kiếm tiền, vốn dĩ từ lâu đã trở thành tiêu chuẩn thể thao “kiểu Mỹ”. Cụ thể, 3 trong số 6 ông lớn hiện có chủ sở hữu đến từ Mỹ. Họ điều hành các CLB ở Anh song song với các đội thể thao ở Mỹ và đang bắt chước các phương pháp tương tự để đạt hiệu quả cao: Liverpool, thuộc sở hữu của FSG, đã tạo ra lợi nhuận trước thuế 125 triệu bảng trong năm tài khóa 2017-18.
Nhiều ông chủ nước ngoài cho biết, thậm chí họ còn là những người ủng hộ mạnh mẽ cho FFP, vì điều đó giúp họ kiếm lợi nhuận dễ dàng hơn từ việc sở hữu cho mình một đội bóng. Đặc biệt với những đội bóng vốn dĩ dựa nhiều vào túi tiền những ông chủ như Chelsea hay Man City.
Động lực tương tự cũng đang diễn ra mạnh mẽ trên khắp châu Âu, các CLB đang thi đấu tại các hạng đấu cao nhất của 54 thành viên UEFA đã lỗ 1,7 tỷ Euro trong năm 2011, theo UEFA. Năm 2017, các CLB trên đã kiếm được khoản lãi ròng trị giá 615 triệu Euro. Ổn định tài chính của bóng đá châu Âu, đó có thể coi là thành tựu to lớn của FFP.
2. Cạnh tranh công bằng bị “xóa sổ”
Đối với những CLB lớn nhất, nét thiên tài của FFP nằm ở chỗ: Ai lại có thể phản đối một ý tưởng tốt như vậy?
“Fair play” được hiểu là tạo ra một sân chơi mà ở đó, không có nhiều sự chênh lệch. Tuy nhiên, bằng cách ràng buộc mức độ chi tiêu với doanh thu của các CLB, FFP lại đang trở thành công cụ bảo vệ các đội bóng lớn. Các CLB nhỏ hơn, không được chi tiêu số tiền nhiều hơn số tiền mà họ kiếm được, điều này vô hình chung dẫn tới khoảng cách giữa các đội bóng ngày càng bị đào sâu.
Đó là bởi, tiền là yếu tố quyết định lớn nhất của những chiến thắng trong bóng đá, như cuốn sách Soccernomics giải thích: Trong khoảng thời gian 10 năm, tiền lương giải thích khoảng 90% sự thay đổi các thứ hạng trong giải đấu.
Kể từ khi FFP ra đời, chỉ 6 lần trong 10 năm qua các đội bóng ngựa ô mới có cơ hội lọt vào top 6 Premier League, và không có gì thay đổi kể từ năm 2016. Không một đội bóng nào có cơ hội chen chân vào top 6, như cái cách mà Leeds hay Newcastle làm được trong giai đoạn cuối thập niên 90s, cùng với Everton hay Aston Villa lọt vào top 4 trong 6 trên 10 mùa giải.
Ở thời điểm hiện tại, việc lọt vào top 6 đối với các đội bóng nhỏ hơn chỉ có thể xảy ra khi các đại gia tự bắn vào chân của mình. Dẫn chứng cụ thể nhất là trường hợp của Man Utd trong mùa giải năm nay. Nhưng điều đó cũng chỉ là một hiện tượng mang tính thời điểm. Trong số các đội bóng đó, chỉ có Everton 2 lần liên tiếp lọt vào top 6 trong các năm 2013 và 2014 kể từ khi FFP ra đời.
“Đây cũng là mô hình thu nhỏ của những gì đang diễn ra trên khắp châu Âu. FFP đã củng cố một hiện trạng là không ai ngoài nhóm các ông lớn ở Anh, Đức, Ý, Tây Ban Nha và Pháp có thể lọt vào Champion League,” Wilson cho biết.
Kể từ khi FFP ra đời, Juventus đã giành 8 Scudetto liên tiếp, Bayern Munich cũng có cho mình 7 Chiếc đĩa bạc liên tiếp, và PSG lên ngôi 6 trên 7 mùa giải ở Ligue 1. Chỉ có một đội - Atletico Madrid năm 2014 - phá vỡ được thế song mã của Barcelona và Real Madrid kể từ khi FFP ra đời.
3. Các ông chủ giàu có đứng trên các quy tắc cho đến tận ngày nay?
“Chúng tôi không đóng thuế, chỉ những người tầm thường mới phải đóng thuế”. Người thừa kế khách sạn Leona Helmsley và các bất động sản khác tại New York đã từng phát biểu như vậy. Với FFP, đôi khi người ta thấy rằng, dù các điều luật thường giúp ích cho các đội bóng lớn, nhưng không phải lúc nào họ cũng tuân theo chúng.
Cả Man City và PSG trước đây đều đã bị UEFA xử phạt về các vấn đề liên quan đến vi phạm FFP. Nhưng với những vận động hành lang cùng sự trợ giúp của những luật sư giỏi nhất theo tiết lộ bởi Football Leaks, hai CLB đều không bị cấm tham dự cúp châu Âu.
Trong trường hợp của Man City, đội bóng chịu những cáo buộc từ UEFA, điều này có thể sớm thay đổi và nhiều người xem vụ việc là một phép thử dành cho FFP.
Những khó khăn của việc áp dụng các biện pháp trừng phạt FFP trong thập kỷ qua chỉ ra rằng “luật pháp châu Âu vẫn chưa công nhận tính đặc thù của thể thao nói chung và bóng đá nói riêng,” theo lời Darren Bailey, cố vấn mảng thể thao của hãng luật Charles Russell Speechlys.
“Điều này đã phần nào hạn chế các cơ quan quản lý tạo ra một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ hơn để quản các vấn đề tài chính. Do những bất cập của khuôn khổ pháp lý hiện tại, xu hướng chung thường là hướng tới các biện pháp phòng ngừa và thực thi.”
Trên khắp châu Âu, Bailey tin rằng việc, những thách thức khi thực thi FFP vẫn còn đó, do sự phức tạp và khác biệt giữa các nền bóng đá.
Liệu những vấn đề trên có được giải quyết hay không - bắt đầu từ trường hợp của Man City – vẫn sẽ còn một chặng đường dài để xem liệu FFP có thực sự có đáng tin hay không.
4. Tiền đề của cái gọi là “Super League”.
Thời đại của FFP đã góp phần khiến kết quả của những trận đấu UEFA Champions League dễ đoán hơn nhiều. Khoảng cách tài chính giữa các CLB hàng đầu châu Âu và phần còn lại, vốn dĩ đã phân hóa khủng khiếp, nay lại càng khó thu hẹp hơn. Sẽ không còn những bất ngờ từ các đội ngựa ô, làm cho danh tính các đội đi tiếp sẽ dễ đoán hơn, bất chấp chuyến phiêu lưu của Ajax ở mùa giải trước.
Ngay cả những thế lực giàu truyền thống một thời cũng không thể theo kịp. AC Milan vừa bị cấm tham dự các cúp châu Âu một năm vì những bê bối liên quan đến vi phạm FFP.
Tại Champions league, sau 10 năm kể từ ngày FPP có hiệu lực, giải đấu đã bị thống trị bởi Real Madrid, Barcelona và Bayern Munich. Cùng với Manchester United, họ là 3 trên 4 CLB giàu nhất thế giới. Sau khi có đến 2 đại diện góp mặt ở cả hai trận chung kết Champions League mùa giải trước, có vẻ như cuối cùng Premier League cũng cho thấy sức mạnh tài chính khi đóng góp tới 6 trên 10 CLB giàu nhất thế giới bóng đá.
Những người ủng hộ một Super League châu Âu cho rằng điều đó là cần thiết khi kết quả các giải đấu trong nước dần trở nên quá dễ đoán, và khoảng cách giữa các đại gia và những kẻ thách thức dần biến thành một vực thẳm.
Bằng cách thu hút những tài năng ưu tú nhất trong thế giới bóng đá và làm xói mòn sự cạnh tranh công bằng, FFP mang lại cho các CLB hàng đầu những quyền lực lớn hơn. Kết quả cuối cùng, là sự hình thành một giải đấu ly khai hoặc có lẽ là sửa đổi thể thức Champions League, để cung cấp cho các ông lớn thêm nhiều quyền lợi và tiền bạc hơn. Có vẻ như điều đó đang dần trở thành hiện thực.
(Dịch từ "10 years of Financial Fair Play: How football has changed over the past decade", Tim Wigmore, The Telegraph)
Không có nhận xét nào
Đăng nhận xét